Şiir dünyayı değiştirebilir mi gerçekten?

[mehmetesat]

Hep iddia ettim bunu, ama hiç istişare etmedim.

GERÇEKTEN ŞİİR DÜNYAYI DEĞİŞTİRME GÜCÜNE SAHİP MİDİR?

Yoksa, şairler burunlarından oluşan kulelerinden mi seslendiler bunu?

[Mustafa Kaya]

Bu söylem daha çok "tiyatro"için kullanılıyor olsa da ,kısmen şiir için de kullanabiliriz.Nitekim şair olmak ve şiir yazmak bir yaşama biçimidir.Şiir yaşanılanları yansıtıyorsa şiirdir.Şiirin insanı müspet yönde değiştirdiği daha doğrusu geliştirdiği aşikâr.Dünyanın da insanlardan mürekkep bir yer olduğu düşünülürse şiirin nasıl bir etkiye sahip olduğu ortada.Şimdi herkesin şair olması düşünülemeyeceği için ve insanlar arasında etkileşimin zorunlu olduğu için şairin toplum üzerinde etkisi vardır.İnsanlar okudukları gibi,gördükleri gibi yaşamaya gayret ederler.Ordaki teşbih unsurlarını düşünmeye düşündükçe uygulamaya başlar.Bu tabiki her şairde olan bir durum değil.Şairin topluma olan etkisi,topluma yakınlığı insanların ondan etkilenme oranını belirler.Eğer şair fil dişi kulede yaşıyorsa-örneğin Tevfik Fikret-topluma etkisi zayıftır.Ama üstad Necip Fazıl gibi,belli bir ideolojiyi bir güdüyorsa şair ya da şiir, yani insanları değiştirmeyi amaçlıyorsa tesirini insanlar üzerinde gösterecektir.Bunlarda 3-5 yıl içinde olabilecek bir durum değildir....

[ebced]

eğer dünya sınırları enikonu belirli, herkes tarafından aynı (zihinsel) haritanın çıkarılmasına elverişli bir alan olsaydı şair sadece betimleme ödevi ile yükümlü kalacaktı. dünyayı anlamak, değerlendirmek, değersiz bulmak ve yenisiyle değiştirmek görevi ve imkanı bilim ve teknik disiplinlerine mahsus olacaktı.

insan; dünya bilmeceleşince, hayat bir muamma haline gelince şiire ihtiyaç duyar. çünkü şiir bilinenden ayrı bir dünyayı işaret eder. alışkanlıkların ve akıl yürütmenin yetersiz kaldığı dolayısıyla genel-geçer olmayan bir sahayı işaret ederek dünyaya yeni bir açıklama getirir.

öte yandan şiir, yapısı gereği okuyanlarını "ortak" bir anlayışa doğru yönlendirir. şiirin bilgisi, şiire özel bir bilgidir yani erbabı anlar ve şiir ancak erbabını "birleştirir".

tarihte ve coğrafyada meydana gelen büyük insan "hareketlerinden" din, bilim ve felsefe gibi şiir de nasibini alır ve kimi zaman bu hareketlere muavenet eder fakat şiirin asli görevi ne bir ideolojinin propagandasını yapmak, ne de insanları bazı fikirlere "ikna" etmektir. şiir, daha temel bir yerdedir.

özetle şiir dünyayı değiştirmez fakat dünyayı değiştirmek isteyenlerin yollarındaki engelleri kaldırmalarına ya da hangi güzergahın emniyetli olacağına karar vermelerine yardımcı olur. en önemlisi insana müthiş bir "hız" kazandırır.

acizane fikrimce tevfik fikret cemiyetine yabancı kaldığı için değil, şiirini pozitivizmin ve ilerlemeciliğin hizmetine verdiği için "kendisi" dünyaya yabancı kaldı ve "kendisi" kendi şiirinin yollarını tıkadı. yoksa tevfik fikret de insanları yani dünyayı değiştirmek istiyordu.

necip fazıl şiirinin de topluma yön verdiği söylenemez. hal i hazırda belli bir yön almış insanların kendileri gibi olmayanlara karşı kullandıkları bir koz hüvviyetinde yaygınlaşmıştır necip fazıl şiiri.

[Mustafa Kaya]

acizane fikrimce tevfik fikret cemiyetine yabancı kaldığı için değil, şiirini pozitivizmin ve ilerlemeciliğin hizmetine verdiği için "kendisi" dünyaya yabancı kaldı ve "kendisi" kendi şiirinin yollarını tıkadı. yoksa tevfik fikret de insanları yani dünyayı değiştirmek istiyordu.

necip fazıl şiirinin de topluma yön verdiği söylenemez. hal i hazırda belli bir yön almış insanların kendileri gibi olmayanlara karşı kullandıkları bir koz hüvviyetinde yaygınlaşmıştır necip fazıl şiiri.

4 sene boyunca gördüğüm edebiyat tarihi derslerinden hareketle kişisel kanaatim sizin yukarda alıntıladığım bölümlerinine aksi yönde.Belki biraz duygusal olarak yaklaşıyorum kişilere ama bahsi geçen isimlerde Tevfik Fikret'in içinde bulunduğu toplumla ne denli yabancılaştığı,aşiyanına kapanarak fil dişi bir kulede yaşadığı ortada.Terakkiyi savunan ve bundan -kişisel kanaatim-başarılı olamayan biridir o.Kişilerin yapmak istediklerinden çok yaptıkları önemli.Nitekim vecize haline gelen Ziya Paşa'nın "Ayinesi iştir kişinin lafına bakılmaz"sözü bu durumu ortaya koyuyor.Bugün Necip Fazıl'ın yaşamını inceleyecek olursak-ilk dönemler hariç-yazdıklarıyla yaptıklarıyla nasıl bir dünyaya erişmek istediğini anlıyoruz.Tekil konuşayım,anlıyorum.

[ebced]

muhterem, tekrar tekrar okudum ve alıntı yaptığınız cümlelerimde neye itiraz ettiğinizi anlayamadım. eğer tevfik fikret'in yabancılaşmadığını ve cemiyet içinde faal olduğunu idda ettiğimi zannettiyseniz yanılıyorsunuz. bilakis yazdıklarım fikret'in yabancılaşmasını açıklar niteliktedir. edebiyat tarihi tahsilinizi küçümsemiş olmak istemem ama o alıntı yaptığınız cümlenin ana fikrini daha sarih şekilde tekrar edeyim: "tevfik fikretin şiiri kemale erememiştir, nakıs bir şiirdir. noksanına sebep de ideolojisinin, şiirinin önünde olmasıdır. behçet kemal çağlar şiiri de bu nevidendir"

hayat inşa etmek için (buna toplum mühendisliği diyebilirsiniz) sadece şiirle yola çıkılmaz. çünkü (tekrar yazıyorum) şiirin husule getirdiği dil özel bir tür dildir ve bir raddeden sonrası talim ve terbiyeye müsait değildir. çünkü enfüsidir. mesela üstad büyük doğu cemiyeti tüzüğü ile ya da ideolocya örgüsü ile (şiirden bağımsız) bir "program" telif etmiştir.

mehmet esat bey'in sorusuna tekrar cevap vermek gerekirse, "şiir dünyayı değiştirmez, dünyanın değişeceği varsa şiir bunu öngörebilir ya da şair yeni bir dünyanın övgüsünü yapabilir"

[Zülfikar]

"8 - Diri diri toprağa gömülen kıza sorulduğunda,

9 - "Hangi günahtan dolayı öldürüldü?" diye."

Bu ayetleri okuyup da yüreğin titrememesi mümkün değil... Bu ayetler Kur'an-ı Kerim'in Tekvir Suresi'nde geçer. Tekvir Suresi ve Kur'an'daki birçok surede şiirsel bir anlatım vardır. Belki de zorlama bir yorum olacak ama şiir dünyayı değiştirebilir tezi doğruysa buna en büyük delil Kur'an'ın şiirsel anlatımının etkileyiciliği sebebiyle insanların yumuşaması ve hidayete erebilmesi gerçeğidir. O ilahiydi, farklıydı denebilir, bu tartışılabilir. Ama Hz. Ömer'i Peygamber Efendimiz'i öldürmeye niyetlenirken hidayete ermesine vesile olan  mefhumlardan biri de kız kardeşinin okumuş olduğu Kur'an'ın şiirselliğiydi. Malum, Hz. Ömer dünyayı değiştirdi müslüman olduktan sonra

Ütopyayı veya fazla uçmayı bir kenara bırak diyebilecekler çıkabilir. O yüzden bu soruya cevap verebilmek için şiirin ne olduğunu, ne olmadığını tartışmak gerekecektir. Çünkü şiire bakış açısı bu soruyu cevaplamanın anahtarı olacaktır....

[Zülfikar]

Şunu da eklemeden geçemeyeceğim: Bu konuda, İsmet Özel'in bir nevi biyografisi niteliğindeki "Waldo Sen Neden Burada Değilsin"i zengin malzemeler içeriyor. Şiirin hayatına etkisinden bahsederken aslında ne işe yaradığının da ipuçlarını veriyor kendince. İsmet Özel'in, komünistlikten müslümanlığa geçiş evrelerine gelmeden önceki son dönemlerinden birini anlattığı sayfalarda geçen şu cümle(aklımda kaldığını yazıyorum, aynen değil) düşündürücü:

"Şair olmamın en büyük avantajlarından biri de hayallerin ne işe yarayabileceğini bilmemdi belki"

[Mustafa Kaya]

eğer tevfik fikret'in yabancılaşmadığını ve cemiyet içinde faal olduğunu idda ettiğimi zannettiyseniz yanılıyorsunuz.

"tevfik fikretin şiiri kemale erememiştir, nakıs bir şiirdir. noksanına sebep de ideolojisinin, şiirinin önünde olmasıdır. behçet kemal çağlar şiiri de bu nevidendir"

Şimdi daha anlaşılır olmuş yazdıklarınız.Teşekkür ederim

Nacizane benim de görüşüm Fikret'in ben cemiyete biraz yabancı kaldığını ve bu durumun şiirinin kemale erişmesine engel teşkil ettiğidir...Ama kabahat onda mı?bence tam olarak değil,devrin şartları onun öyle olmasını gerektiriyordu...


Şiirin kendi başına dünyayı değiştirebilecek mahiyette değil elbet,ama hissedilir şekilde etkisinin olduğunu düşünüyorum.Salt şiir olarak da bakmıyorum aslında,edebiyat olarak bakıyorum...

"Şair olmamın en büyük avantajlarından biri de hayallerin ne işe yarayabileceğini bilmemdi belki"

 

Güzel...

[47 litre]

Açıkçası şiirin dünyayı değiştirme ihtimalini bile düşünmekte zorlanıyorum.Baştan sona okuduklarımdan da bu yönde bir intiba edinemedim..

Fakat bunun aksini düşünmek biraz daha makul benim için..Cemil Meriç'in bu konu üzerinde bir kaç yazısı da olması gerekir.Şiirin yoğun yaşandığı toplumları geri toplum olarak görür ve bu toplumların medeniyetten bihaber olduklarını söyler Meriç..Ne zamanki şiirin yerini nesir alır o zaman o toplumda düşünce ortaya çıkar , derinliğe inilir ve medeniyet emeklemeye başlar..Şiir ise sığdır , biçimseldir..

[Zülfikar]

Şiir hakkındaki bu yorumunuz 47 litre kadar bile olamayacak kadar sığ malesef Şiirin sığ olduğunu, yüzeysel-veya biçimsel- olduğunu nasıl iddia edebiliyorsunuz? Şiir bir derinliği gerektirecek kadar karmaşık ve zahmetli bir sanattır... Bakmayın siz önüne gelenin şiir yazdığı günümüze...

Meriç şiir hakkında tam da öyle düşünmüyor 47 litre. Dücane Hoca "Bir Mabed Bekçisi Cemil Meriç"inde bu konuya geniş yer ayırmıştır, oradan bakabilirsiniz Üstad'ın şiire bakışına.

[ebced]

sığlık ve derinlik söz konusu olduğunda aklıma bazı şairler geldi:

yunus emre, mevlâna, eşrefoğlu rûmi, idris-i muhtefî, cami-i rûm lamiî, nailî i kadim, neşâti, gâlib dede, ziya paşa, asaf halet çelebi...

iki hafız, hayyam, attar, nesimi, sadi, ikbal, necip mahfuz...

homeros, lucretius, ovidius, dante, shakespeare, rilke, valery, paz...

ilk aklıma gelişlerinde (hızlı bir sansür ve eleme yaptığım için belki) 47 adet şair sayamadım. haklı olabilirsiniz, şiir sığmış hakikaten.    saydıklarım da hep geri toplumların şairleri. bırakın Allah aşkına!

"Şevkız ki dem-i bülbül-i şeydâda nihânız
Hûnuz ki dil-i gonca-i hamrâda nihânız"

beyti bile yeter yazının hapsettiği ham hayalleri hayatla sarmaş dolaş etmeye.

cemil meriç, söz uçar, yazı kalır demiş olabilir mi acaba? fransız akademisinin çalışmalarına imrendiğini biliyoruz. haklı da! akademi gelişmiyor bir türlü. fakat bence şurada yanılıyorsunuz; şiir sığ olduğu için değil, önceki yazılarımda tekrar tekrar söylediğim gibi, şiir inşa için uygun olmadığından yani sığlaştırılması gerektiği için yani herkesin ittifak edebileceği basit şekilde formüle edilebilmesi için nesre muhtacız.

yanlış anlaşılmasın, nesir şiirin şerhidir gibi saçma bir şey de söylemiyorum. medeniyetin teşekkülü şiirin uhdesinde değildir ama bu şiiri hafife alabileceğimizi de göstermez.

son olarak bir soru (ev ödevi : şiir-dil ilişkisi ve dil-medeniyet ilişkisi hakkında ne düşünüyorsunuz?

[47 litre]

Öncelikle şiirin sığlığı konusundaki bir cümlemden şiirin tu kaka olduğunu söylediğimi varsaymanıza hayret etim..Bu konuda ebced arkadaşım o kadar heyecanlanmış ki tarihin en büyük  şairlerini örnek göstermiş..Kendilerinin sığ insanlar olmadığını binlerce yıl sonra tekrar kanıtladığınız için teşekkür ederim...Yazılardaki "sığ hususundaki" müstehzi üslup da ironik olmuş...(sığlık hakkında yazarken sığ düşünmek)

İlk yazımdaki "sığ" konusunu dikkat ederseniz "şiirin dünyayı değiştime gücü" hususunda yazdım.Yani sığ kelimesini yalın anlamında değil karşılaştırma-kıyaslama yöntemine göre anlamını katmerlendirdim..Biraz daha açık yazalım; şiir dünyayı değiştirme gücü hususunda sığdır...Tabi ilk yazımdaki düşüncemi "Zülfikar" arkadaşımın dediği gibi "günümüzde önüne gelenin yazdığı şiirlere bakarak" yazmadığımı da belirtme gereği hissediyorum..(hiç tahmin etmeyeceğim bir histi bu)...

Peki neye göre dedim bu düşüncemi..Açıkça Cemil Meriç'e dayandırdım..Ben kendini son derece cahil hisseden biriyim..O yüzden kafama yatan otoritelerin ya da ben öyle sandığım kişilerin fikirlerini benimserim..

İlk yazımda bir kaç yerde Meriç'in bu konuyla ilgili yazdığını yazmıştım ama doğrusu pek ayrıntılı inceleyemediğim için fazla yazısını bulamadım..(hangi kitapta olduğunu bilmediğim için tek tek kitapları karıştırmaya üşendim)..Ama Sosyoloji Notları kitabında bir kaç sayfalık bir bölüme şans eseri denk geldim...İnternette kaynak bulamadığım için bir kaç cümlesini kitaptan alayım.(noktasına dokunmuyorum)

"bir ülkede şair ne kadar çoksa , o ülke düşünce bakımından o kadar geridir..insanlar ve milletler yaşlandıkça şiirin yerine nesir geçer"

"düşünce dünyamızın en büyük fatihi Namık Kemal ile sıradan fakat sağduyu sahibi eserleriyle Şinasi bir yana bizde nesir yok..bir Haşim Bir Yahya Kemal veya bir Nazım Hikmet karşısında sadece gazete nesri var"

"bir elinde kılıç bir elinde Kuran tutan Osamnoğlu düşüncenin kıpırdamasına izin vermez"

"düşüncesi henüz pozitifleşmemiş medeniyetlerde nesir çok ağır ilerler.bir 18. asır Fransa'sında şiir susar hakikatin haşin sesi şüphenin ve aklın çığlığı konuşur"

Yani ben bu yazılar aklımda kaldığından bu konuya böyle bir cevap yazdım..Verilen cevaplarda şiiri aşağılama anlamında bir yazı yazdığımın düşünülmesine üzüldüm...Yazıma bu şekilde yaklaşan muhteremlere "47 litre kadar bile olamayacak kadar sığ malesef" demek istemiyorum zira benim edep sınırlarım dışında bir cümle(cümledeki kusur bana ait değil olduğu gibi aktardım)

[Zülfikar]

merhaba;

47 litre, siz ne yazdığınızı bilmiyorsunuz galiba. Sizin ilk yazınızı okuyan herkes şiirin sığ olduğunu düşündüğünüzü zanneder. Yazınızın başkaları tarafından "anlaşılmamasına" değil, yeterince anlaşılır yazamadığınıza üzülün lütfen. Şiir hakkında sığdır diyebilmek için şiir hakkında konuşabilmek gerekir. Meriç'i referans alıp bir yargıya varırsanız bugün "güzeldir" dediğinize yarın "çirkindir" diyebilirsiniz. Meriç'i okuma kılavuzu gerekir Meriç'i anlayabilmek için. Unutmayın, Meriç hakkında doğru yargıya varamamışsanız Meriç'in ne dediği hakkında da birşey anlayamamışsınız demektir. Onun neyi ne zaman söylediğine, niçin söylediğine itibar etmeden fikriyatını referans alamazsınız.

Bir diğer nokta, Dücane Cündioğlu'nun ifade ettiği gibi, Meriç'in aslında tanımadığı Osmanlı hakkında da fikir beyan edebiliyor olmasıdır. Bunu bile bile "bir elinde kılıç bir elinde Kuran tutan Osmanoğlu düşüncenin kıpırdamasına izin vermez" sözünü burada kullanmadığınızı zannediyorum.

Size gelen tepkiler sizin açıklayamamış olmanızdandır 47 litre. Kimsenin edep sınırlarını aştığı yok, bunu iddia etmeyin sakın...

[47 litre]

-kabul ben ne yazdığımı bilmiyorum..
-kabul yeterince anlaşılır yazmadığıma üzülüyorum
-kabul şiir hakkında konuşamadığım için sığdır lafını etmemem gerekirdi..
-kabul Meriç'in neyi ne zaman söylediğine bakmadığım için yanlış anlamışım..(cahil olduğumu belirtmiştim-nadiren okurum-doğrusu bu sığ tatışmadan sonra biraz daha soğudum okumaktan..bin bir zahmetle okuduklarımı da yanlış anlamışım
-kabul kimse edep sınırlarını zorlamıyor..bunu kabullenmekte zorlandım ama...karşımızdakine "yorumlarınız 47 litre'yi dolduramayacak kadar sığ" mealinde kelam edebiliyoruz zira....

Bunların dışında bu tartışmaya bir daha cevap yazmak istemiyorum..

not:İlk yazılarımda heyecanla anlamsız , sert kelamlar etmiş olabilirim...hatta ettim zira şimdi yazımı tekrar okuyunca ben de beğenmedim bazı cümlelerimi o yüzden rahatsız ettiğim kişilerden  özrü borç bilirim..hatta bu özre haddimi aşan düşüncelerimi de eklemek isterim..

[ebced]

şiir hakkında her şey ayartabilir beni 47 litre ama keşke beni heyecanlandıracak yeni bir şey söyleseniz şiir hakkında. meramınızı daha sarih biçimde ifade ettiğinize göre sığlık meselesi benim için kapanır. şiir-medeniyet-dil ilişkisi hakkında konuşmayı ise (belki) başka bir zamana bırakmak istiyorum.

1. öncelikle "dünyayı değiştirmek" ne demektir?
    1.1. hangi dünyayı değiştirmekten söz ediyoruz?
    1.2. dünyanın sınırları belli midir?
2. insan (ya da herhangi bir insan uğraşı) dünyayı değiştirmeye muktedir midir?
    2.1. dünyanın değişebileceğine inanabilir miyiz?
3. (değiştirmek mümkünse) dünyayı değiştirmenin aracı/araçları nedir/nelerdir ve nerededir?
    3.1. bu araç veya araçlar insanda mıdır?
    3.1.1. bu araç veya araçlar verili olarak hazır mıdır?
    3.1.2. bu araç veya araçlar insan tarafından mı inşa edilecektir?
    3.2. bu araç veya araçlar insan dışı bir kaynakta mıdır?
    3.2.1 bu kaynak aşkın bir kaynak mıdır?
    3.2.2. bu kaynak dünyanın kendisinde hazır mıdır?

4. (belki de en önemli soru) "dünya nedir?"

işte şiir ve dünya hakkında beni "heyecanlandıran" sorular. daha da genişletilebilir belki. ondan sonra varılan sonuçlar şiir özelinde yeniden tartışılabilir.

Selam.

(fikrim sizce önemliyse bu başlıkta söyleşmeye devam etmenizi rica ediyorum)