Bu eser Cemil Meriç’in 1965’den 1969’a kadar Istanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyoloji Bölümü öğrencileri ile yaptığı derslerle, 1974 sonrası verdiği bazı konferansların notlarından oluşmaktadır.

Notları tutan (o zamanlar 20 yaşındaki) kızı Ümit Meriçtir. Bu sebeple metine konuşma üslûbunun hâkim olmasıyla birlikte, notlar konuşan ‘Cemil Hoca’nın söylediklerinin tamamını içermemekte, ancak gürül gürül akan bir dereden genç bir kızın destisine doldurabileceği kadarını teşkil etmektedir...

---

Kitaptan Örnekler

• Demokrasi Demopedidir	• Kültür ve Medeniyet (Kubbealtı Konferansı)
• Avrupa Tarihindeki Büyük Kadınlar	• Televizyonda Nobel Konuşması

Televizyonda Nobel Konuşması

"İnsanlık büyük bir aile, biz de bu aile'de kendimize düşen şerefli mevkii almak zorundayız. Yalnız bu ailede de Kabiller ve Habiller var. Asırlardan beri
iki medeniyeti temsil etmişiz, iki ayrı dünyayı temsil etmişiz...

Avrupa'nın bizi anlaması, Avrupa'nın bizi gerçek değerlerimizle takdir etmesi düşünülebilir mi? Şimdilik Nobel'in bize, armağanı birbirimizi tahrip için kullandığımız dinamit lokumlarından ibaret. Acaba istikbalde mağrur Avrupa, bizi de kendi ailesinin öz evladı telakki edecek mi? Mükafatlar konusunda bendeniz son derece şüpheliyim. Hakikatte armağanlar cılız kabiliyetleri, ölüme mahkum kabiliyetleri, yaşatmaya mecbur birer yardımcıdırlar. Yani birer koltuk değnekleridirler. Şimdiye kadar hiçbir "deha" armağanlar sayesinde insanlığa kendini kabul ettirmemiştir. "Deha" herşeyden evvel uzun bir sabırdır, mücadeledir, kavgadır, fetihtir...Kaldı ki Nobel'in edebiyat mükafatı, kendi aile fertlerine ihsandan ibarettir. Gerçi arada bir uzak iklimlere kadar ihsanlarını rageyan etmek cömertliğini gösterir. Fakat kendi anlayacağı, kendi dünyasını güzelleştiren, kendi manevi ikliminde yetişen insanlar nail olabilir bu mükafatlara..

 

Bir kelimeyle şairlerimiz Nobel'den mükafat alamazlar. Çünkü, şiir tercüme edilmez, millidir ve anlaşılmaz. Edebiyatın diğer kolları ise, henüz ülkemizde yeni yeni varlıklarını sürdürmektedirler.. Bu itibarla o sahalarda Avrupa'nın emellerini okşayan, Avrupa'ya kendini güzel gösteren ve günahlarını unutmasına yarayan büyük eserlerimiz yok. Eğer şiir tercüme edilebilseydi Nobel'i bir Fikret'in alabileceğini, bir Nâzım'ın alabileceğini düşünürdüm. Eğer roman milli ve edebi bir mahsul olmasaydı, pekala Kemal Tahir aklıma gelirdi...Fakat bugün; evvela gerçek olarak Avrupa huzuruna çıkaracak edebiyat nevîlerimiz yok. Nobel belli bir kültürdür. Sonra Nobel, mükafatlarını kader gibi rastgele dağıtmaktadır. Mesela bir Senkiyeviç. Senkiyeviç'in "Kovadis"i sadece Avrupa'ya kendisine çok süslü, çok muhteşem bir tasvirini sunduğu için mükafata layık görülmüştür..."Kovadis"i
saraylardan kulübelere uçuran rüzgar; Avrupa'nın gururunu okşayan, Avrupa'ya kendi benliğini çok daha güzel, çok daha kusursuz, çok daha az çirkin gösteren bir rüzgardır. Curchill. Edebiyat dünyasında herhangi bir isimdir. İnsanlık ölçüsünde yaratıcı değildir. Ama kapitalizm sadece Curchill kendi zaferlerini kazandı, belli bir düzeni müdafaa etti, diye...mükafata layık görülmüştür. Misalleri sonuna kadar sıralayabiliriz.

Hülasa edelim: Edebiyatçının, "fikir adamı"nın herhangi bir "kurulu düzen"den, herhangi bir "müessese"den, herhangi bir "otorite"den isteyeceği tek şey vardır; Hürriyet içinde kendini ifade etmesine ses çıkarılmaması...Hakikatte mükafat bir "kanat" değildir, fikir adamı için...bir zincirdir. Biz bu zincirden tamamen müstağniyiz."

1983 TRT1 / Cemil Meriç.