Bu eser Cemil Meriç’in 1965’den 1969’a kadar Istanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyoloji Bölümü öğrencileri ile yaptığı derslerle, 1974 sonrası verdiği bazı konferansların notlarından oluşmaktadır.

Notları tutan (o zamanlar 20 yaşındaki) kızı Ümit Meriçtir. Bu sebeple metine konuşma üslûbunun hâkim olmasıyla birlikte, notlar konuşan ‘Cemil Hoca’nın söylediklerinin tamamını içermemekte, ancak gürül gürül akan bir dereden genç bir kızın destisine doldurabileceği kadarını teşkil etmektedir...

---

Kitaptan Örnekler

• Demokrasi Demopedidir	• Kültür ve Medeniyet (Kubbealtı Konferansı)
• Avrupa Tarihindeki Büyük Kadınlar	• Televizyonda Nobel Konuşması

Avrupa Tarihindeki Büyük Kadınlar

(Osman Turan, Türk Cihan Hakimiyeti Mefküresi Tarihi)

Flora Tristan, George Sand, Comtesse d'Agoult (Danid Stern) düşünce tarihinin ilk kadınları değil. Eflatun'un talebesi lpathie sokak ortasında öldürülmüştü. Mme de Stael Fransa ve Almanya'yı barıştıran kadın. "Almanya Tarihi" ve Guillaume Schlegel'in fikirlerini Fransa'da yayan kadındır. Fransız ihtilali hakkındaki kitabı. Babası, çöken Fransa'yı bir müddet daha yaşatan Necker idi. Fakat bir aristokrattı o, bir kavga kadını değildi. İsviçre'deki malikanesinde devrin bütün fikir adamlarını toplamıştır. Dünya liberalizminin en hakiki başlarından biri olan B. Constant'i sevmek bedbahtlığına uğramıştır.

1848 neslinin en büyük kadını Flora Tristan. Kendini geniş insan tabakalarının emrine verir. Tatmin edilmemiş ruhunun bütün iştiyakıyla mahrumları saadete kavuşturmak istemiştir. Orta tabakanın kadını kurtarılması gereken ilk parya idi. Baba Enfantin de böyle düşünüyordu. Kadının zincirlerini kırmadıkça, bu kavgada kadını yanımıza almadıkça başarıya ulaşmaya imkan yoktur.

G. Sand damarlarında hükümdar kani taşır. Dedesi mareşal de Saxe bir tiyatro artisti ile sevişir. G. Sand'in annesi doğar. Annesi de gayri meşru bir izdivaç yapar.Anneannesi onu yetiştirir. Manastır. Bedbaht bir izdivaç. Pierre Leroux ile tanışır. Onun arkadaşı ve talebesi olur. Leroux Fransa'da sefaletin matematik bilançosunu yapmıştır. Kucağında yaşadığı toplumun bütün tabularına itiraz eder ve bu itirazın sonuçlarını yiğitçe kabul eder.

Comtesse d'Agoult da babası yaşında bir insanla evlenir. Teninin ve gönlünün haklarını sonuna kadar savunur. Vigny ilk şiirlerini onun salonunda okur. Utanmadan List'in metresi olur. Stirner "polisi, ceza kanunlarını biz yaratıyoruz. Biz aşkı kıskananlar ve ahlakı saadete engel olmak için kullananlar" der. Comtesse d'Agoult'ün üç kızı olur. Cosima, Wagner'in karısı olur. Nietzsche de ona aşıktır.

Comtesse d'Agoult 1848 ihtilalini üç ciltte toplar. Takma adı Daniel Stern; onu Balzac bile hırpalamıştır, Beatrix'de cemiyetin kanunlarına karşı gelmek isteyen kadının nasıl küçümsendiğini, kendisine pek yakışmayan bir moralist edası ile anlatır. Tocqueville, Proudhon gibi, Balzac da 48'i sezer.

İnsan düşüncesinde mutlak bir ihtilal yapan Descartes bile kucağında yaşadığı cemiyetin çocuğudur. "Benim dinim sütannemin dinidir", der. Balzac sınıflar sosyolojisinin, sosyal psikolojinin yaratıcısıdır. Buna rağmen kralcıdır ve Katolik kilisesinin hayranıdır. Engels "Geçmişteki, bugünkü ve gelecekteki Zolalar'ın hepsinden büyük olan Balzac" der. Marx'in da sevdiği tek romancı Balzac'dır. Bu garip bir contradiction(tezat) gelebilir. Balzac Katolik ve kralcı bir dünyada doğmuştur. Onun tesirinden kurtaramaz kendini. Fakat eserlerinde fikirlerinden tamamen soyunur ve tam bir müşahid olarak karşımıza çıkar. Bir his adamı olarak aristokrasinin çöküşüne gözyaşı döker. Burjuvazi pistir, ama iktidara geçecektir. 1848 onun istirahata çekilmek üzere olduğu sırada patlar ve onu rahatsız eder. O sırada Madame Hanska ile mektuplaşmaktadır. Balzac aslında aristokrat değildir. Aristokrat olmadığı için aristokrat olmak ister. (Homere de Balzac, bir hayranının tabiri ile). Anarşiye düşmandır, sosyalizm veya komünizme değil. (Dante, Machiavelli, Habbes gibi). İstikbalin komünizme gebe olduğunu gören adamdır. Proletaryayı görür.

(Lejitimist Fransa'da ihtilale kadar Bourbonlar tahttadır. Napoleon'dan sonra XVIII. Louis, kardeşi X. Charles ("İngiltere kralı gibi hükümdar olmaktansa, oduncu olmayı tercih ederim" der) bir Bourbon'dur. Louis-Philippe liberal burjuva hükümdarıdır ve Bourbonlar'ın küçük soyu Orleanlar'dandır. Oysa tahta "droit d'ainesse'e" (büyük evlat hakkı) göre kral geçmelıdır. İşte Lejitimist, Orleanci'nin zıddı, Bourboncu demektir, meşrutiyetçi değil.)

Aslında hayat üzerinde yapılan bir otopsidir Balzac`ın romanları. Bu itibarla onları hazırlamıştır.

Bazı mihver hadiseler vardır. 1789, 1848, 1871, Dreyfüs davası. Bütün şahısların otopsisini temin eder bu cins olaylar. Bir nevi Tournesol kağıdı. Fransa'yı Fransa yapan bütün insanlar 48'in içinde.

Proudhon insanı düşünmeye mecbur eden bir nevi şeytan. Ona göre ihtilal her gün olmaktadır. Geniş halk tabakaları hazırlanmadan, yukardan yapılan ihtilal hiçbir hal yolu getirmez. Geniş halk tabakalarının ihtilal yapabilmesi için, evvela terbiye edilmesi gerekir. Demokrasi demopedidir. "Bir ihtilalcinin İtirafları"nda 48'i anlatır. Suffrage Universel'e (geneloy) de karşıdır. Her nevi hükümetle savaşır. Hükümet de Tanrı gibi bir şeydir. Oy sandığı bir panier aux crapes (Yengeç sepeti)'dır. İçinden ne çıkacağı belli olmaz. Kalabalık bütün müstebitlere buyrun demiş, bir kaz sürüsüdür.

Thiers, reactionnaire, küçük burjuvazinin yetiştirdiği kafalardan biri. Mülkiyet hakkındaki kitabından dolayı, ona o devrin Machiavellisi derler. İşçinin çocuğu çalışırsa küçük burjuva, onun çocuğu da çalışırsa büyük burjuva olur. Kast rejimi sona ermiştir. Mülkiyet mukaddestir, çünkü insanin hürriyetidir, çalışmanın mükafatıdır, der.Proudhon mecliste mülkiyet gerçek bir adalet ile taksim edilmelidir, der. Yoksa biz yapacağız, der. Siz kim derler? Giyotin mi, anarşi mi? Cevap: Siz burjuvazisiniz, biz proletaryayız, der. Sosyal savaştan bahseder.